وروستي

مفهوم توبه

welcome to quransunnat.com website توبه

«اي مؤمنان! همگی به سوی الله بازگردید تا رستگار شوید.» (ترجمۀ آيۀ ۳۱ سوره النور

مفهوم توبه

توبه به معني بازگشت است، بازگشت از اموري كه الله نمي پسندد به سوی آنچه که او تعالي دوست مي دارد. آري! تو با اعمال ناشايست، با فراموشي ياد الله، و با زير پا نهادن احكام اش… از پروردگار رحمن دور شده اي، و خوب مي داني كه چقدر رنج آور است اين دوري و هجران… پس دوباره بر مي گردي بسوي او تعالي و جبين ندامت به پيشگاه اش بر زمين مي نهي. نشانۀ آن اشکهای روان و ناله های بی پایان و نفرت و ندامت شدید از گذشته و امید به آینده است و ميداني كه جز الله کسی نمی تواند این گذشته را جبران کند. با سيل اشك،بارِ گناهان را در حضورش به زمين مي اندازي و عاجزانه مي گويي: اي الله مهربان! چقدر سخت است دوري از تو، اينك مزۀ تلخ آن را چشيده دوباره به درگاه ات برگشتم. برگشتم و ديگر از تو دور نمي شوم و احكامت را بر زمين نمي اندازم. پس اي الله! مرا بپذير.

خوانندۀ گرامي! آيا مي داني كه الله عزوجل اين عمل ترا چگونه استقبال مي كند. آيا از تو روي برخواهد تافت و زير بار ملامت اش قرار خواهي گرفت. نه، به پروردگارت سوگند كه خوشي او چندين برابر خوشي تو است. باورت نمي شود؟ پس با دقت به اين مثال گوش فرا ده:
مردي همراه مركبش كه آب و غذايش را حمل مي‌كند در صحرايي سفر مي كند. ناگاه در دل صحرا مركبش را با آب و غذايش گم مي كند. او حيرت زده هرسو در تلاش مركبش مي دود اما سودي ندارد. بالاخره چون از يافتن مركب مايوس گردد و متيقن شود كه ديگر مرگش فرارسيده است، در سایه درختی به انتظار مرگ مي نشيند: درين وقت ناگهان مركبش را با آب و غذا بالاي سرش می ‌يابد. آيا در دنيا شادي و سروری همانند اين شادي وجود دارد؟ شادماني كسي که دارد مي ميرد، اما ناگاه نجات مي‌يابد؟
شايد بگويي صحبت ما كجا و اين داستان كجا. خوب، عجله مكن، خيلي هم هردو با هم مرتبط اند. به فرموده پيامبر صلي الله عليه وسلم:(شادي الله هنگام توبة بنده از شادي كسي كه گمشدة خود را در بيابان بيابد، بيشتر است. (متفق عليه)

الله چقدر مشتاق توبه تو است

«الله شبانگاهان دست (بلاكيف) اش را دراز می‌کند تا توبه گنهگار روز را قبول كند، و در روز دستش را مي‌گستراند تا توبه گناهكار شب را بپذيرد (و اين عمل ادامه دارد) تا آنگاه كه آفتاب از مغرب طلوع كند» (رواه مسلم)

خواننده گرامي! آيا اهل توبه استي! آيا ازين فرصت استفاده نمي نمايي؟ رسول الله صلي الله عليه وسلم مي فرمايد: (پروردگار ما تبارك و تعالي در ثلث آخر هر شب به آسمان دنيا (آنگونه كه شايسته اوست) فرود مي‌آيد و مي‌فرمايد: كيست كه مرا فرا خواند تا اجابتش نمايم؟ كيست كه از من بطلبد تا به او عطا كنم؟ كيست كه از من مغفرت بخواهد تا او را بيامرزم.) (متفق عليه)
سبحان الله! تو سال هاست كه هر شب مي‌خوابي. عده‌اي هم هستند كه حتي يك بار برنخاسته‌اند که بگويند: بار الها! من از بيست سال گذشته توبه مي‌كنم، در حالي‌كه الله هر شب فرود مي‌آيد. خوانندة عزيز! آيا پروردگارت را شناختي؟ آيا رحمت و مغفرت اش نسبت به بندگان را احساس نمودي؟

من كه گناهانم زياد است

خواننده عزيز! مي بينم كه با نا اميدي با خود اين سخن را زمزمه مي كني. پس اين آيۀ ايمان ساز را به تو هديه مي كنم: (بگو اى بندگان من كه بر خويشتن زياده‏روى روا داشته‏ايد! از رحمت‏ الله مايوس مشويد. يقينا‏ الله همه گناهان را مى‏آمرزد كه او خود آمرزندۀ مهربان است. ‏و به سوي پروردگار خود برگرديد و تسليم او شويد پيش از اينكه عذاب به سوي تان آيد و ديگر براي تان ياري نشود. (ترجمه: زمر/53-54)

رسول الله مي فرمايد: الله تبارك و تعالي مي‌فرمايد: (اي فرزند آدم، هرگاه مرا فراخواني و از من بخواهي تو را مي‌بخشايم و پروايي ندارم. اي فرزند آدم! اگر گناهانت به پهناي آسمان برسد سپس از من مغفرت بخواهي تو را مي‌بخشايم و برايم مهم نيست، اي فرزند آدم! اگر به اندازه‌ي پُري زمين گناه داشته باشي و در حالی به ملاقاتم بيايي که شريکی برايم قايل نيستی؛ من با همان اندازه مغفرت به طرف تو مي‌آيم.) (رواه ترمذي)

ديگر چه مي‌خواهي؟ آيا حتماً بايد گرفتار مصيبتی شوي تا بازگردي؟

حالت پيامبر صلي الله عليه وسلم را ببين رسول‌الله صلي الله عليه وسلم می‌فرمايد: (اي مردم! از پروردگارتان مغفرت بخواهيد و به‌سوي او برگرديد، چون من هر روز صد بار از او آمرزش می‌خواهم و به

سوی او توبه مي‌كنم.) (رواه احمد) بنگر خواننده عزيز! رسول‌الله روز صد بار توبه مي‌كند، ولي تو سالها است كه توبه نكرده‌اي. رسول‌الله از چه چيزي توبه مي‌كند؟ او كه گناهي انجام نداده است، اما تو…!

میتوانید پيام اصلاح به شکل پی دی ایف را از اینجا دانلود نمائید

اين در همچنان باز است
با وجود لغزش‌های فراوانِ بنده، پروردگار دروازه توبه را همچنان باز نگه می‌دارد. هدف اين است كه انسان ها به کارهای شایسته روی آورند و از دایره گناه دور شوند، به هر اندازة كه دچار لغزش شده اند، نا امید و گستاخ نگردند و هرگاه شیطان نظر شان را متوجه پستی کند، انظار خود را به بالا متوجه سازند و به سوی الله برگردند. اما هرگز مقصود اين نيست كه انسانها گناهان را کوچک شمرده و به سرپيچي از اوامر الهی تشویق گردند.

قرآن كريم به توبه فرا مي خواند

قرآن نه تنها به توبه ترغيب نموده، بلكه صريحا به آن امر مي نمايد:
‏‏۱-«اي مؤمنان! همگی به سوی الله بازگردید تا رستگار شوید.»(ترجمه:النور31)
۲- «آيا ندانسته‏اند كه تنها الله توبه را از بندگانش را مى‏پذيرد» (توبه104)
آنهم چگونه توبه اي؟
«ای مؤمنان! به سوی الله توبه ای نصوح (راستين) نماييد! امید پروردگارتان گناهانتان را ببخشايد و شما را در باغهایی بهشت که در زير آن نهرها جاری است، داخل کند.» (تحریم/8) پس توبۀ نصوح چه است؟
ابن جرير، ابن كثير و ابن قيم از ابن مسعود و ابي بن كعب رضی الله عنه روايت نموده‌ اند كه:توبه ی نصوح توبۀ است كه همانطور كه شير به پستان حيوان دوباره بر نخواهد گشت توبه كننده ديگر هيچگاه مرتكب چنان گناهي نشود.
حسن بصري مي‌گويد: توبه نصوح، اين است كه بنده نسبت به گذشتة خود پيشمان باشد و تصميم قطعي بگيرد كه هيچگاه بدان گناه بازگشت ننمايد.

محمد بن كعب قرطبي مي‌گويد: توبه¬ی نصوح در بردارندۀ چهار چيز است: 1- استغفار با زبان 2- خودداري با اندام 3- قصد ترك و عدم بازگشت به گناه با قلب 4- ترك همنشينان بد. (تفسير ابن كثير)

از چه چيز توبه نماييم؟

بشنو تا مطمئن گردي كه همه ما سخت نيازمند توبه استيم: توبه از گناهان كبيرۀ كه از ما سر زده است. از صغايري كه اصلا پروايش را نداريم، از تنبلي كه در راه اطاعت نموده ايم. از عبادتي كه به وقت انجام نداده ايم. از كوتاهي كه در عرصه امر به معروف و نهي از منكر نموده ايم. از نظرهاي مان كه كنترول نكرده ايم، مگر نه اين است كه نظر، زناي چشم و مقدمة فحشا است. از بد حجابي كه زمينه به بيراهه كشانيدن جوانان و تباهي جامعه است. از عدم احساس مسؤليت كه در قبال امت و حالت رنجبار آن. و بالاخره توبه از غفلت ها. غفلت در حق الله. يا الله! آيا همة ما ترا چنان كه شايد شناختيم! آيا چنانچه سزاوار توست، ترا پرستيديم، مگر نه چنين است كه ما بر محور خواهشات مشغوليم و از تو بي خبر. توبه از ناسپاسي در مقابل اين همه نعمت هاي الله. و بالاخره بايد توبه كنيم از غفلتي كه در حق توبه نموديم. آري! يا الله به تو توبه مي كنيم ازين كه سالها به درگاه تو توبه نكرده ايم.

دسايس پيهم شيطان

هنگامي‌كه ابليس از سجده در برابر آدم سرباز زد به الله چنين گفت: (پروردگارا! به عزت و بزرگي ات سوگند! تا وقتي روح در بدن شان است، گمراه شان مي‌سازم، الله عزوجل فرمود: به عزت و بزرگي ام سوگند تا وقتي كه از من طلب مغفرت نمايند، آنان را مي‌بخشايم.) (رواه احمد)

مي بينيم كه شيطان همواره در تلاش است تا انسان را گمراه نمايد، اما چون درين عرصه ناكام مي شود و مي بيند كه بنده ارادۀ بازگشت بسوي الله را دارد، اینجاست، كه دست به حیله جدیدی می زند که عبارت از تأخیر توبه و امروز و فردا کردن آن است. در مورد كساني كه در چنين دامي گير آيند گفته اند كه: سربازانِ لشكر ابليس اند! و باز گفته شده كه: «بيشترين ساكنان دوزخ تاخير كنندگان در توبه هستند».

شرايط توبه

با توجه به نصوص شرعي شرايط توبه اين ها اند:
۱- پشیمانی از گناه. در حديث آمده است: (پشيماني توبه است) (ابن ماجه)
2. دست كشيدن از گناه.
۳. تصميم قاطع بر عدم برگشت به گناه.
۴. برگرداندن حقي بنده در صورتي كه ضايع كرده باشد.

اثرات و پی آمدهای توبه

توبه از مهم ترین آموزه های تربیتی و اخلاقی است که پی آمدهای مثبت فراوانی دارد که به مهمترین آنها در قرآن چنین اشاره شده است.

1- بازیابی شخصیت: انسانی گناهكار احساس حقارت می کند؛ اگر او را ملامت و تحقیر کنند، این احساس بیشتر می شود و اگر ملامت ها ادامه یابد، ممکن به جایی برسد که کاملاً احساس کند شخصیت خود را از دست داده است و در اینجا است که وجود او به شدت برای خانواده و جامعه خطرناک خواهد شد و ممکن دست به هر جنایتی بزند. اما قرآن تلاش می کند که با توبه، شخصیت اورا بازسازی کند و به حالت اول بلکه بالاتر از آن برگرداند؛ لذا از طرفی می فرماید: «الله توبه کاران را دوست می دارد.» (شوری/25) و از طرف دیگر، به مردم گوشزد می کند كه:«اگر توبه کنند و نماز را به پا دارند و زکات را بپردازند، برادران دینی شما هستند.» (التوبه/11)

2- تبدیل کارهای زشت به نيكي ها: «… آنكه توبه كند،ايمان آورد و كار شايسته انجام دهد، الله بدي هايشان را به نيكي ها تبديل ميكند (الفرقان:70)

3-ملائك براي توبه کنندگان دعاي مغفرت و نجات از آتش ميكنند. (غافر7)

4- مشمول رحمت و مغفرت پروردگار قرار گرفتن ‏(اعراف 153)

5- پذیرفته شدن اعمال و عفو بدی ها (‏شوری :25)

6- نزول برکات از آسمان و زیادت نیرو و توان (هود:52)

7- ازدياد اموال، فرزندان، و بهره مند شدن از باغ ها و جويبار ها (النوح12)

۸- توبه كننده گان محبوب الله قرار مي گيرند. (بقره/222)

۹- بخشيده شدن گناهان: (تحریم/8)

۱۰- رستگاری حقيقي: (نور/31) ۱۱- دخول به بهشت: (مریم/60)

موانع توبه

۱- سبک شمردن گناه: «مسلمان گناهش را چون كوهي مي‌بيند كه مي ترسد هر لحظه بر او بيفتد، ولي منافق گناهش را چون پشۀ مي داند كه بر روي بيني اش نشيند و بگويد اين چنين است و آن چنان» (به روايت بخاري)

۲- آرزو های ‌طولانی: می پندارد که پیوسته در این دنیا باقی می ماند و
همیشه مرگ را از خود دور می داند. در حاليكه مرگ ناگهان مي رسد.

3-امید بیهوده به عفو الله: فرق ميان مؤمن و منافق در اين است كه: مؤمن كارهاي نيك انجام مي‌دهد و مي‌گويد: مي‌ترسم الله آن را از من نپذيرد! ولي منافق مرتكب گناه مي‌شود و مي‌گويد: توقع دارم كه الله مرا مي‌آمرزد. قرآن خاطر نشان می سازد که هرچند الله مهربان است اما دارای عذاب نيز می باشد و لذا باید به هردو پهلو توجه کرد: (بندگانم را آگاه كن كه من بخشندة مهربان استم.* و هر آيينه عذاب ام دردناك است (حجر:49-50)

4- نا امیدی به دلیل فراوانی گناهان: قبلا در آيه ۵۳ زمر اين شبهه رد گرديد.

5- ندانستن حقیقت گناه: اين كه شخص مرتكب گناهي شده باشد ولي احساس نكند و نداند كه در معصيت پروردگار قرار دارد.

سلسلۀ پيام اصلاح * پيام اصلاح سلسلة دعوتي است كه به منظور نشر دعوت اسلامي، هر ۱۵روز باری، به شکل بروشر به زبان دری و پشتو چاپ و مجانی توزیع می گردد.
* اين پيام موضوعات مختلف دينى و مشكلات گوناگون اجتماعي را نظر به اهميت شان باز تاب داده راه حل آن را در پرتو اسلام تقديم مى نمايد.
* پيام اصلاح در شماره ۳2 به تيراژ هفتاد و شش هزار چاپ گرديد.
* شیوه توزیع: اعضاي پيام اصلاح نظر به توان خود تعدادی پیام را در مقابل پول بدست آورده و به بصورت مجانی توزیع می نمایند، که این تمرین عملی ایثار در
راه الله می باشد. فعلا پيام ۳۵۰ عضو دعوتگر دارد.

چگونه آغاز نماييم؟

اکثر افراد نمی دانند چگونه و از کجا شروع کنند، ‌و شاید هم دنبال کسی می گردند تا دست شان را گرفته و آنها را براه توبه راهنمائی کند. درين راستا نكتۀ مهم اين است که در اين کار نيکو هيچگونه درنگ جایز نیست، ‌چه کسی میداند كه شاید واقعاً این نوشته فرصتی باشد که الله براي تو ميسر ساخته است. پس به اين نصايح گوش فرا ده و آنها را در عمل پیاده کن:

– گناهانت را یکی یکی اعم از کبیره و صغیره برشمار.

– اسباب گناه را شناسائی کن و به جديت از آنان ‌دوری گزین.

– توبه را از كباير آغاز كن و همچنان ادامه بده تا از همه پاك گردي.

– گناهان كوچك را نيز كم مشمار زيرا گفته اند: به كوچكي گناه منگر بلكه به بزرگي ذاتي توجه كن كه از او نافرماني مي كني.

– از سختي راه دلگير مشو، زیرا عمليه ترک گناه بسته به عمق ریشه آن گناه در وجود است و ‌برای خشکاندن اش زمان و اراده لازم ضروري است.

– در هر مرحلۀ که در راه بازگشتت بسوی الله موفقیتى بدست مى آورى، نفس خویش را تشویق نما و برای این موفقیت شکر الله را بجا بیاور.

آری! اینچنین ادامه بده، ‌تا چنان شود که شایسته توست و پروردگارت خوشنود گردد.واقعاچه زيباست برگشت بندۀ گنهكار به سوي پروردگار غفار.

څرګندونه مو لاندې وليکئ

ستاسو برېښناليک خوندي دی.


*