وروستي

مسؤولیت پذیری وجیبه ی همگانی

یکی از ضرورت های مبرم زندگی اجتماعی در جامعه انسانی مسؤولیت پذیری و وظیفه شناسی و اجرای درست وظیفه می باشد؛ چون اجرای درست و به موقع وظیفه سبب رشد و توسعه زندگی انسانی گردیده و از هرج و مرج و بی برنامه‌‌‌‌‌گی و عقب‌‌‌‌‌مانی جلوگیری می کند، از آن جاییکه به همه انسان ها وظیفه سپرده می شود و درresponsibility جامعه‌‌‌‌‌ی انسانی هیچکس بدون وظیفه و مسؤولیت نیست، باید همگان به وظیفه های شان به دید امانت و مکلفیت بنگرند و فراموش نکنند که در قبال وظیفه خویش مورد بازپرس و محاسبه قرار می گیرند، اگر وظیفه شان را به درستی انجام دهند، پاداش گرفته و مستحق اجر و مزد می گردند و اگر در اجرای وظیفه سهل انگاری نموده و به این امانت خیانت روا دارند، مجازات شده و به عذاب دردناکی دچار می گردند.

الله متعال می فرماید:‌ {كُلُّ امْرِئٍ بِمَا كَسَبَ رَهِينٌ} [الطور: 21] (هر كس در گرو كارهائي است كه كرده است). رسول الله صلی الله علیه و سلم فرمودند: »كُلُّكُمْ رَاعٍ وَمَسْئُولٌ عَنْ رَعِيَّتِهِ، فَالْإِمَامُ رَاعٍ وَهُوَ مَسْئُولٌ عَنْ رَعِيَّتِهِ، وَالرَّجُلُ رَاعٍ عَلَى أَهْلِهِ وَهُوَ مَسْئُولٌ عَنْ رَعِيَّتِهِ، وَالْمَرْأَةُ رَاعِيَةٌ عَلَى بَيْتِ زَوْجِهَا وَهِيَ مَسْئُولَةٌ عَنْ رَعِيَّتِهَا، وَالْخَادِمُ فِي مَالِ سَيِّدِهِ رَاعٍ وَهُوَ مَسْئُولٌ عَنْ رَعِيَّتِهِ« (صحیح بخاری).

(تمام شما شبان و سرپرست هستيد و تمام شما از رعيت خود مسئول می باشید، امام سرپرست است و او از رعيت خود مسئول است، مرد سرپرست و مسئول فاميل خود بوده و از خانواده‌‌‌‌‌ی خود مسئول است، زن سرپرست خانه‌‌‌‌‌ی شوهر خود بوده و از رعيت خودمسئول است، خادم سرپرست مال بادار خود است و او از رعيت خود مسئول است.)

لذا يکي از خصوصياتی که اين دين بزرگ را متمایز کرده، مسؤوليت شناسی در قبال ديگران است، اين احساس مسؤوليت کاملاً با مسؤوليت های انسان های دیگر ( بی باور به ارزش های اسلامی) متفاوت و منحصر به فرد است، زيرا اين نوع وظيفه شناسی در نتيجه‌‌‌‌‌ی نظارت خدا بر انسان و ترس وی از آفريدگار و طمع در پاداش بزرگ، از درون حقيقت و گوهر انسان مسلمان سرچشمه می گيرد.

به عبارتي ديگر اين وظيفه شناسی و احساس مسؤوليت را، هيچ کس بر عهده‌‌‌‌‌ی انسان نگذاشته است و پيگرد قانونی و ترس از مجازات هم آن را به وجود نياورده است.

بلکه در حقيقت اين همان تقواپیشگی و بندگی است که موجب تقرب انسان به پروردگار می شود؛ اين مدعایی است که دشمنان هم به آن گواهی می دهند.

دو ژنرال فرانسوی در سال 1946 در مقاله‌‌‌‌‌ای نظرات شان را چنین ابراز داشتند: »ما همه ی تلاش و تجربه‌‌‌‌‌ی خويش را در زمينه‌‌‌‌‌ي نظام هاي اقتصادي و سرمايه داري و اداري به کار برديم و شکست خورديم، و مهم ترين چيزی که باعث شکست ما شد رعايت نکردن عدالت در توزيع و نبود نظارت بوده است و متوجه شديم که در اسلام چيز عجيبي وجود دارد، زيرا نظارت در آن جا از يک شخص بر شخص ديگر و يا يک گروه بر گروه ديگر نيست، بلکه نظارتی که اسلام آورده اين است که انسان بايد مواظب رعايت حدود پروردگار باشد و اين مواظبت از وجدان درونی انسان سرچشمه می گيرد، وجدان به تنهایی در واقع نيروی مخفی و پليس نامحسوس است« (الأعمال المصرفية والإسلام – استاد مصطفي الهمشري).

در اسلام احساس مسؤوليت در زندگی افراد و گروه ها دارای اهميت و فوايد فراوانی است، و همه‌‌‌‌‌ی جامعه را دربر می گيرد، به طور کلي سلامتی و تباهی کليه‌‌‌‌‌ی امور اجتماعی به احساس مسؤوليت و وظيفه شناسی بستگی دارد.

در يک جامعه هرگاه فرمانروا و مسؤول اصلاح شود شهروند هم اصلاح می گردد و بر عکس هر گاه فرمانروا به تباهی دست یازد و فاسد شود مردم هم فاسد می شوند.

صلاحيت فرمانروا به اين معناست که خود را در هر امر کوچک و بزرگی بازخواست کند و اعمال نيک و بد خود را مقايسه نماید و باور داشته باشد که در پيشگاه خداوند، مورد بازخواست قرار مي گيرد.

براي اين که جامعه اسلامی يک جامعه‌‌‌‌‌ی قوی و سالم و از ناهنجاری های اجتماعی به دور باشد، دين مبين اسلام، مسؤوليت را بر عهده‌‌‌‌‌ی همه‌‌‌‌‌ی افراد جامعه اعم از زن و مرد، حاکمان و شهروندان، فرمانروایان و فرمانبران گذاشته است.

با قراردادن مسؤوليت بر دوش همه‌‌‌‌‌ي افراد و گروه ها توازن در اجتماع به وجود مي آيد، و هر فرد از افراد جامعه مي داند که بايد جوابگوي کردار و گفتار خويش باشد و از اين راه اهداف والاي انساني و اسلامي و مقاصدي که شريعت فرزانه آن را دنبال مي کند تحقق مي يابد.

څرګندونه مو لاندې وليکئ

ستاسو برېښناليک خوندي دی.


*