وروستي

صرف مال زکات، در راه دعوت به سوی الله

 الحمد لله رب العالمین و الصلاة و السلام علی نبینا و علی آله و صحبه أجمعین ..  و بعد: مجمع فقه اسلامی در هشتمین گردهمایی که از تاریخ 27/4/1405 تا 8/5/1405 در مکه ی مکرمه برگزار شد. پس از مطالعه و بررسیِ مدلول آیه ی (و فی سبیل الله) و مناقشه و بحث آرا و نظرات، روشن گردید که علما در این مسئله دو فتوا دارند:

 یکی محدودیت معنی(فی سبیل الله) بر مجاهدین ومبارزین راه حق و همین است فتوای جمهور علما. طرفداران این فتوا، سهمِ(فی سبیل الله) را بر مجاهدان و مبارزان راه الله تعالی محدود می کنند.

  فتوای دوم این است که(فی سبیل الله) شامل همه ی جنبه های نیک و تسهیلات عمومی بر مسلمانان از قبیل: مسجد، مدرسه، کاروانسرا و نگهداری آنها و باز نمودن راهها و جاده های مسدود و هر کار دیگری که سود آن به دین و مسلمانان بر می گردد. این فتوای اندکی از علمای پیشین است؛ البته عده ی زیادی از علمای متأخر بدان راضی گشته و آن را اختیار کرده اند. مجمع فقهی اسلام، پس از مناقشه و بررسی دلایل فریقین، فتوای دوم را با توجه به نظرات ذیل تثبیت کرد:

1- نظر به این که فتوای دوم، فتوای جمعی از علمای مسلمین است و در پاره ای از آیات قرآن و احادیث نبوی نیز همین امر استنباط می شود. مانند:« الَّذِینَ یُنْفِقُونَ أَمْوَالَهُمْ فِی سَبِیلِ اللَّهِ ثُمَّ لا یُتْبِعُونَ مَا أَنْفَقُوا مَنًّا وَلا أَذًی » [بقره:262]

«کسانی که دارایی خود را در راه الله صرف می کنند و به دنبال آن منتی نمی گذارند و آزاری نمی رسانند، اجرشان نزد پروردگارشان است»

 در ابوداود آمده است که مردی، ماده شتری را در راه الله مقرر کرده بود، زنش می خواست به حج برود، پیامبر به آن زن گفت[ اِرْکَبِیهَا فإن الحج فی سبیل الله]

« سوار آن شتر بشو، چون(فی سبیل الله) شامل حج نیز می شود» آلبانی آن را صحیح دانسته است.

2- نظر به این که: هدف از جهاد تسلیحاتی، اعلای کلمة الله و نشر دین است به وسیله آماده کردن دعوتگران و همکاری با آنان برای ادای وظیفه ی شان، بنابراین هم جهاد مسلحانه و هم جهاد به شکل دعوت، هر دو اسم جهاد دارند؛ به دلیل این که امام احمد و نسائی همراه با تصحیح حاکم از انسرَضِیَ اللَّهُ عَنْهُ روایت کرده اند که  رسول الله صَلَّی اللَّه عَلَیْهِ وَآله وَسَلَّمَ   فرموده است:« جَاهِدُوا الْمُشْرِکِینَ بِأَمْوَالِکُمْ وَأَنْفُسِکُمْ وَأَلْسِنَتِکُمْ» ابوداود (2504) و آلبانی در تخریج احادیث مشکاة آن را صحیح دانسته است.المشکاة شماره 3821.

«  با مشرکین به وسیله ی مال، جان و زبانهایتان با مشرکین جهاد کنید»

3-  با توجه به این که: ملحدین یهود، مسیحیان و دیگر دشمنان اسلام در حال مبارزه فکری و عقیدتی با مسلمانان هستند و کسانی وجود دارند که این دشمنان را با کمک های مادی و معنوی حمایت می کنند. بنابراین بر مسلمانان واحب است که با آنها مقابله به مثل کنند و با همان سلاحی که آنها با اسلام می جنگند؛ مسلمانان نیز همان حربه را بکار گیرند و بلکه کوبنده تر از آن را !

با توجه به این که: هر کشور اسلامی برای جنگ های فیزیکی وزارت مخصوصی دارد و در بودجه ی هر دولتی سهم بخصوصی به آن اختصاص داده می شود. امّا برای جهاد دعوتی هیچ سهمی در بودجه ی دولت ها در نظر گرفته نمی شود و هیچ مساعدت و کمکی به دعوتگران اعمال نمی گردد.

با توجه به نظرات مذکور، مجلس مجمع فقهی با اکثریت مطلق، اثبات نمود که (فی سبیل الله) دعوت به سوی دینِ الله و مواردی که در مسیر کمک به دعوت باشد را شامل می شود.

 امّا شیخ محمد ابراهیم آل شیخ گفته است:( در اینجا مسئله ی مهم دیگری وجود دارد که صرف زکات در آن جایز است و آن فراهم کردن نیروی مالی برای دعوتگران راه الله تعالی(سبیل الله) و پاسخ به دشمنان اسلام است.)

امیدواریم این مسئله ی مهم را با تفصیل بیان کنید.

ج: به نظر بنده، فتوای این علمای مشهور، فتوایی صحیح و سخن منطقی می باشد و در آن رعایت حال مسلمین و تقویت دعوتگران و مبلِّغان شده است و این عاملی  است برای نشر دین و نابودی مشرکان. بدون شک راه الله تعالی (سبیل الله) راهی است که انسان را به او تعالی می رساند؛ سبیل مفرد است و به سُبُل جمع بسته می شود، همان گونه که الله تعالی فرموده است «یَهْدِی بِهِ اللَّهُ مَنِ اتَّبَعَ رِضْوَانَهُ سُبُلَ السَّلامِ »  [مائده:16]

« الله با آن(کتاب) کسانی را به راه های امن و امان هدایت می کند که جویای خوشنودی او باشند»

یعنی: الله تعالی انسان را به وسیله این کتاب به راههای امن و سالم که منجر به سلامتی او می شوند هدایت می کند.پس هر عمل نیکی که موجب تقرب به سوی الله تعالی شود و موجب رضای الله تعالی شود و موجب رضایت الله و رسیدن انسان به بهشت گردد، راهِ الله تعالی است. چون الله تعالی دوست دارد که انسانها به وسیله ی آن عمل خود را به او نزدیک بگردانند. به همین سبب به او ثواب و کرامت می بخشد.

بنابراین، الله تعالی در آیه ی مصارف زکات، اشخاصی را نام برد که به علت نیازمندی بخصوصی مستحق دریافت زکات هستند: از قبیل فقیر، مؤلفة القلوب، مسافر و… اینها کسانی هستند که مال زکات را بنا بر مصلحت و نیاز پیش آمده دریافت می کنند. الله تعالی سپس جهات دیگر استحقاق زکات را با آوردن جمله ی (و فی سبیل الله) به صورت مجمل بیان نموده است. این در حالی است که الله تعالی هجرت را نیز در شمار (فی سبیل الله) قرار داده، آنجا که فرموده است:« وَمَنْ یُهَاجِرْ فِی سَبِیلِ اللَّهِ یَجِدْ فِی الأرْضِ مُرَاغَمًا کَثِیرًا وَسَعَةً » [نساء:100]

 «کسی که در راه الله هجرت کند، سرزمین های فراخ و آزادیِ فراوان می بیند».

 شکی نیست که مصلحت دعوت، بیان خوبیهای دین، تردید مفسدان و ملحدان و پاسخ گویی به شبهه افکنیهای کفار و منافقین، بخشی از نصرت الله و دینی است که مورد پسند او تعالی است، همان دینی که حق تعالی پذیرش آن را بر بشریت فرض نموده است.

  چنانچه کسی یافت نشود که با تبرعات و صدقات خود بر دعوتگران و مصلحان انفاق کند و کار آنها را به پیش برد، در این صورت صرف زکات مفروضه بر آنها واجب می شود، چون مصلحت همین امر را اقتضا می کند. چه بسا دادن زکات به دعوتگران و مصلحان مهمتر از دادن آن به برخی از کسانی می شود که در آیه ذکر گردیده اند، مانند مکاتب، مؤلفة القلوب و مسافر، چون اینها می توانند صبر کنند. باید در نظر داشت که نیاز این اقشار همچون تردید دشمنان اسلام و مبارزه نمودن با مفسدین و منافقین و همچنین مانند نشر علم، چاپ مجلات و کتب دینی و پخش نوارهای اسلامی مهم و ضروری نمی باشد؛ چون اینها مصالحی است که بیان حقیقت و اهداف اسلام و همچنین پاسخ به شبهاتی که بر کم بینشان و کوته فکران وارد می شود را تضمین می کند. از همین رهگذر است که هرگاه دروازه تبرعات و صدقات بر این گونه مصالح متوقف شود، جایز است که آنها را با زکات واجب تأمین نمود.

شیخ ابن جبرین، فتاوای زکات،ص 137 تهیه: علی ابولوز

    منبع: کتاب فتاوي علماء البلد الحرام

څرګندونه مو لاندې وليکئ

ستاسو برېښناليک خوندي دی.


*