وروستي

فلسفه، احكام وآداب عيد در روشنی قرآن وسنت وفقه حنفی

فضل الله ممتاز

الحمد لله والصلاة والسلام على رسول الله، أما بعد،،

فلسفه ومشروعيت عيد در دين مبين اسلام:
در اين شكي نيست كه دين مبين اسلام دين خوشحالي، سرور وزيبائي است، اتباع خود را تشويق وترغيب نموده كه در حالت خوشحالي بسر ببرند، غم وغمگيني وحزن را بخود راه ندهند، از اينرو پيامبر اسلام محمد رسول الله صلى الله عليه وسلم در صبح وشام از غمگيني به الله متعال پناه مي خواست وامت او نيز مأمور هستند كه چنين بكنند واز هر وسيله مشروع ومباح كه سبب تقويت ذهني، روحي وبدني آنها شود استفاده ای نيزمشروع نمایند تا اينكه عبادت الله متعال را بدرستي انجام داده بتوانند..

در همين سياق شريعت اسلامي روزهاي خاص را بخاطر خوشحالي مسلمانان تخصيص داده كه عبارت از روزهاي عيد ميباشد ومعنايش سرازبر شدن خوشي وسرور است بعد از اتمام وختم بعض عبادات مثلا درعيد فطر مسلمانان روزه ماه مبارک رمضان را كه يكي از اركان مهم اين دين است سپري نموده اند واز اينكه اجر، ثواب وپاداش بي بايان شامل حال شان شده است اظهار خوشحالي دارند واين مناسب برزگ وعظيم را بخاطر بجا آوردن شكرانه الله متعال كه ايشان را توفيق داده تجليل ميگيرند واز نعمات الهي مباح كه براي شان ارزاني نموده استفاده مي نمايند..همچنان عيد اضحى به عيد فطر شباهت دارد كه بعد از عبادت ركن مهم واساسي حج كه عبارت از وقوف بعرفات است تجليل مي شود.

نماز عيد فطر وعيد اضحى در سال دوم هجري بر مسلمانان مشروع كرديده، وآنحضرت صلى الله عليه وسلم در سال دوم هجري نماز عيد فطر وعيد اضحى را به مسلمانان امامت كرد وعملا تطبيق نمود.

در حديث صحيح جنين روايت شده : ” روى أبو داوود وأحمد والحاكم وصححه أن النبي صلى الله عليه وسلم قدم المدينة وكان لأهلها يومان يلعبـون فيهما، فقال: ما هذان اليومان؟ قالوا: يومان كنَّا نلعب فيهما في الجاهلية، فقال: إن الله قد أبدلكم بهما خيراً منهما: يوم الأضحى، ويوم الفطر”.

هنگاميكه رسول الله صلى الله عليه وسلم وارد شهر مدينه منوره گرديد مردم را ملاحظه نمود كه آنها در روزي از سال بازي ميكردند، از آنها سوال نمودند كه اين دو روز كدام روزها است؟ آنها در جواب ايشان گفتند كه اين دو روزي است كه ما در زمانه جاهليت قبل از اسلام در آن بازي ميكرديم وبه لهو ولعب مشغول بوديم ، رسول الله صلى الله عليه وسلم فرمودند كه الله متعال شما را دو روز خوبتر وبهتر براي شما عنايت فرموده كه عبارت است از روز عيد اضحى وعيد فطر، در بدل اعياد جاهليت قبل از اسلام كه مملوء ازخرافات وبدبختيها بود.

نظر به اين حديث مسلمانان تنها دو عيد دارند مشروع دارند كه مشروعيت هردو آنها از آسمان نازل شده، وبغير از اين دو عيد همه اعياد مردود است كه اساس شرعي ندارد .

مشروعيت نماز عيد:
دليل مشروعيت نماز عيد واينكه عبادتي است كه خالصا براي الله متعال ادا ميشود آيت قرآني است كه او تعالى امر نموده به خواندن اين نماز:”فَصَلِّ لِرَبِّكَ وَانْحَرْ…”(الكوثر/2) براي پروردگارت نماز بخوان كه اين نماز نماز عيد است.

در صحيح بخاري ومسلم مشروعيت نماز عيد از رسول الله صلى الله عليه وسلم چنين روايت شده: ” كان النبي صلى الله عليه وسلم يخرج يوم الفطر والأضحى إلى المصلى، فأول شيء يبدأ به الصلاة، ثم ينصرف فيكون مقابل الناس، والناس جلوس على صفوفهم، فيعِظُهم ويأمرهم”.

اولين كاري را كه رسول الله صلى الله عليه وسلم درهردو روز عيد فطر واضحى انجام ميداد رفتن به نماز عيد بود، نماز را ادا ميكرد وبعد از آن در مقابل مردم وامت خود قرار میگرفت ومردم را وعظ ونصيحت مي نمود در حاليكه آنها در صفهاي شان حاضر بودند.

حكم نماز عيد:
فضيلت واجر وثواب بزرگي كه نماز هردو عيد دارد فقهاي مذهب حنفي آنرا واجب دانسته اند كه كسي اگر آنرا ترک كند گنهگار مي شود، در حاليكه علماي فقه حنبلي نماز عيد را فرض كفائي ميدانند، ودر نزد دو مذهب فقهي مالكي وشافعي نماز عيد سنت مؤكد است..واكثر فقهاي معاصر واجب بودن آنرا ترجيح ميدهند زيرا الله متعال به اداي اين نماز امر نموده وامر كردن بمعناي واجب بودن است وفرموده است: ” فَصَلِّ لِرَبِّكَ وَانْحَرْ ” كه خاص براي پروردگارت نماز بخوان وقرباني كن.

آداب رفتن به طرف نماز عيدگاه:
قبل از حركت نمودن به طرف مسجد وعيدگاه مسلمان بايد غسل نموده با طهارت وپاکی لباس پاک را پوشیده وخود را معطر ساخته وبه طرف مساجد وعیدگاها حرکت کند.

برای خواهران نیز مشروع است که نماز عید را با جماعت در بخشهای خاص خواهران در مساجد وعيد گاها ادا کنند واز شنیدن خطبه ووعظ وارشاد عيد مستفيد شوند.

وخواهران كه عذر دارند در خارج مسجد مي توانند خطبه را بشنوند ودر فضيلت وثواب وخوشي مسلمانان شريک شوند.

وقت نماز عيد:
ابتداي وقت نماز عيد از طلوع آفتاب وبالا شدن آن به اندازه يک نيزه ميباشد يعني يک ساعت بعد از طلوع خورشيد وتا به ما قبل از آذان ظهر ادامه ميداشته باشد وبهتر اين است كه در اول وقت ادا شود كه همان بالا شدن آفتاب به اندازه يک نيزه است زيرا رسول الله صلى الله عليه وسلم ويارانش به همين شيوه مواظبت نموده اند.

جمهور فقهاء – احناف، شوافع وحنابله- به اين نظر هستد كه اگر نظر به بعض اعذار مرض، خواب، فراموشي، دوري راه مسلمان نماز عيد را در روز اول عيد ادا كرده نتواند برايش جائز ومشروع است كه آنرا در روز دوم عيد ادا كند.

طريقه وشيوه ادا كردن نماز عيد:
از اينكه نماز عيد واجب است واهميت بس بزرگ دارد در زندگی مسلمان وثواب وفضيلت زياد آن سبب شده كه به اهتمام خاص ادا شود ، دو ركعت نيت مي شود وبا جماعت ادا میگردد..مقتدي به نيت جماعت پشت امام اقتدا میکند. .

دو ركعت نماز خوانده مي شود بغيراز آذان واقامت، زيرا در حديث صحيح جنين ثابت است بروايت جابر بن عبد الله رضي الله عنه :” لم يكن يُؤذَّن يومَ الفطر ولا يوم الأضحى ” براي اداي نماز عيد اضحى وعيد فطر آذان واقامت كفته نمي شد در زمانه رسول الله صلى الله عليه وسلم.. اما فقهاي مذهب شافعي وبعض مجتهدين بهتر دانسته اند كه بخاطر آكاهي وخبر دادن مردم صدا شود كه ” الصلاة جامعة”، يعني نماز جماعت بربا مي شود.

دارای نه تکبیر است..سه تکبیر اصلی که عبارت است از تکبیر افتتاح ویا تحریمه ودو تکبیر هردو رکوع .رکوع رکعت اول ودوم . .وشش تکبیر زوائد است كه سه آن در ركعت اول قبل از قراءت خوانده مي شود توسط امام وسه آن در ركعت دوم بعد از قرائت توسط امام خوانده مي شود..

امام تكبير تحريمه را به صداي بلند مي خواند، امام ومقتديان دعاي استفتاح نماز را مي خوانند بعد از اين تكبير وامام سه تكبير ديكر را نيز مي خواند, متعاقبا امام سوره فاتحه وسوره الأعلى را مي خواند بصداي جهر وبلند ..ودر ركعت دوم سوره فاتحه را با سوره الغاشية مي خواند بعد از آن سه تكبير ميكويد وبه ركوع وسجده مي رود.
وهمين شيوه وطريقه خواندن نماز عيد أضحى وعيد فطر است. .تنها نيت هردو را فرق مي كند.. .وباید در قلب نیت شود نماز عید أضحى.

شنيدن هردو خطبه نماز عيد ثواب وفضيلت دارد :
برخلاف خطبه جمعه ،خطبه نماز عيد بعد از اداي نماز ميباشد، بعد از سلام دادن امام ..مقتديها همه در جاهاي شان نشسته خطبه عيد را ميشوند زيرا شنيدن خطبه عيد مثل نماز عيد فضيلت دارد ومستحب است حتى بعض فقهاء شنيدن خطبه عيد را واجب دانسته اند…ودر اثناي خطبه عيد حرف زدن وسخن گفتن مكروه است..وحرف زدن در اثناي خطبه عيد مسلمان را از ثواب وفضيلت آن محروم ميسازد بايد به دقت خطبه را شنيد وتساهل نكرد.

آيا نماز عيد قضائي دارد؟
در صورتيكه مسلمان در روز اول عيد وروز دوم نتواند نماز عيد را ادا كند به اين معنى كه از ثواب وفضيلت اين نماز محروم مانده وقضائي ندارد اما در مذهب امام شافعي وحنابله كسي كه نماز عيد را نظر بكدام عذر نخوانده مي تواند قضائي بياورد چون اين هم نماز است مثل سائر نمازها واز انس بن مالك رضي الله عنه ثابت است كه نماز عيد را قضائي خوانده.

حكم نفل خواندن قبل از نماز عيد وبعد از آن:
جمهور فقهاي به اين نظر هستند كه نفل خواندن نه قبل از نماز عيد ونه هم بعد از نماز عيد مشروع است واز رسول الله صلى الله عليه وسلم وصحابه كرام ثابت نيست كه آنها نفل خوانده باشند ..امام بخاري در كتاب صحيح خود چنين روايت نموده :
“أن النبي صلى الله عليه وسلم خرج يوم الفطر فصلى ركعتين، لم يصلِّ قبلهما ولا بعدهما” رسول الله صلى الله عليه وسلم هنگاميكه بطرف عيد رفت تنها دو ركعت نماز خواند نه قبل از آن نفل خواند ونه هم بعد از آن.

فقهاء حكمت عدم مشروعيت نفل خواني را در عيدگاه بيان نموده اند كه مردم فكر نكنند كه نماز عید نیز نماز هاي سنت مؤكد دارد.

اهمیت انتخاب عيدگاه برزگ براي اداي نماز عيد :
فقهاء به اين نظر هستند كه براي اداي نماز عيد مسجد برزگ وكلان انتخاب شود ويا اينكه ميدان ومساحت برزگ از شهر وقريه درنظر گرفته شود تا اينكه همه مسلمانان در فضاي برادري واخوت نماز عيد را ادا كرده بتوانند واحساس اين را نداشته باشند كه جاي نماز ندارند وهمچنان فرصت ملاقات وعيد مباركي جمع برزگ مسلمانان مهيا گردد.

سنتهاي روزه عيد:
از سنتهاي روز عيد غسل نمودن وپوشيدن لباس پاک وعطر زدن ، ورفتن به طرف نماز عيد وادا كردن نماز وشنيدن خطبه وباز گشت از راه ديگري غير از راه آمد است ..به اين معنى كه از يک راه برود واز راه ديگري بر گشت كند، كه هردو راه در روزه قيامت برايش شاهدي بدهد كه در نماز وبراي عبادت وبدست آوردن خوشنودي الله متعال رفته ونيز اگر در هردو راه با فقيران وبي نوايان وحاجتمندان روبرو شود براي شان صدقه بدهد زيرا ميشود كه در مسير يک راه كسي از محتاجين با او روبرو نشود ودر راه ديگري روبرو شوند.

همچنان از سنتها وآداب ما قبل نماز عيد فطر اين است مسلمان چند دانه خرما را كه طاق باشد بخورد، اما در عيد اضحى خوردن را تا بعد از نماز عيد تأخير نمايد وسنت اين است كه شخص قرباني كننده در روز عيد اضحى از گوشت قربانی خود صبحانه بخورد.

در روز عيد صدقه دادن را نبايد فرمواش كرد:
يكي از آداب واحكام مهم عيد اضحى اين است كه صدقه و وهمدردي مالي با بي نوايان وحاجتمندان را فراموش نكنيم واين سنت عملي رسول الله صلى الله عليه وسلم وصحابه كرام است در اين روز.
كل عام وأنتم بخير وتقبل الله منا ومنكم صالح الأعمال

څرګندونه مو لاندې وليکئ

ستاسو برېښناليک خوندي دی.


*